Hiçbir sağlık sorunu olmayan, genç ve sağlıklı bir bireyken; aniden göğsünüze bıçak saplanır gibi bir ağrı girdiğini ve nefes almakta zorlandığınızı hissettiniz mi? Bu durumun nedeni, tıbbi adıyla pnömotoraks, halk arasındaki adıyla akciğer sönmesi olabilir.
Akciğerlerimiz, göğüs kafesi içinde negatif basınçla (vakumla) duran organlardır. Akciğerin yüzeyindeki küçük bir hava baloncuğunun (bleb/bül) patlaması veya dışarıdan gelen bir darbe sonucu, akciğer ile göğüs duvarı arasına hava kaçarsa, bu hava göğüs boşluğunda birikir ve akciğerin tam olarak şişmesine engel olur.
Neden olur? Kimler risk altındadır?
Kendiliğinden bir anda olan pnömotoraksı temel olarak ikiye ayırıyoruz:
- Primer Pnömotoraks: Genellikle uzun boylu, zayıf, sigara içen genç erkeklerde (16-40 yaş arası) görülür. Akciğerin tepe kısmındaki, doğuştan veya sonradan oluşan küçük hava keseciklerinin (bleb/bül) patlamasıyla oluşur.
- Sekonder Pnömotoraks: Altta yatan bir akciğer hastalığına (KOAH, amfizem, akciğer kanseri, vb.) bağlı olarak gelişir. Bu grup hastalarda tablo biraz daha ağır seyredebilir.
Tedavi yöntemleri: Sadece tüp mü, ameliyat mı?
Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Cerrahisi kliniğinde, pnömotoraks hastasının tedavisine sönmenin miktarına ve hastanın durumuna göre karar veriyoruz.
- Oksijen tedavisi ve gözlem: Az miktardaki sönmelerde, hastayı hastanede gözlem altında tutup oksijen vererek havanın kendiliğinden emilmesini bekleyebiliriz.
- Göğüs Tüpü (Tüp Torakostomi): En sık uygulanan yöntemdir. Göğüs kafesine lokal anestezi ile küçük bir tüp yerleştirilir. İçeride biriken hava dışarı tahliye edilir ve akciğerin tekrar şişmesi (ekspanse olması) sağlanır.
Ancak tüp takmak her zaman kalıcı çözüm olmayabilir.
Ne zaman ameliyat gerekir? (VATS)
Hastalarımızın en çok sorduğu soru şudur: “Bu hastalık tekrar eder mi?”. İlk ataktan sonra pnömotoraksın tekrarlama riski vardır (üç kişiden birinde). Pnömotoraks geçirmiş bir insana akciğer tomografisi çekilerek keseli yapılar tespit edilebilir. Bu yapılar sıklıkla akciğerin en tepe kısmında görülmekle beraber, ameliyatın başarısını arttırmak için başka bölgelerdeki keseli yapılar atlanmamalıdır.
Şu durumlarda ameliyat öneriyoruz:
- İkinci kez sönme (Nüks): Eğer akciğer ikinci kez sönerse, ameliyat önerilir.
- Hava kaçağının durmaması: Takılan tüpe rağmen akciğer 3-5 gün içinde şişmezse ve dren şişesinde hava kaçağı izlenmeye devam ederse.
- Her iki tarafta (Bilateral) pnömotoraks öyküsü: Her iki tarafta aynı anda veya farklı zamanlarda sönme olmuşsa, o esnadaki ilişkili taraf ameliyat edilir.
- Riskli meslek grupları: Pilotlar, dalgıçlar, gemi adamları gibi meslek sahiplerinde, hayati risk oluşturabileceği için ilk atakta bile ameliyat önerilebilir.
Ameliyatı kapalı yöntemle (VATS) yapıyoruz. Göğüse kamera eşliğinde girerek:
- Patlayan veya patlamaya hazır olan hava keseciklerini çıkarıyoruz (Büllektomi).
- Göğüs duvarını kaplayan kayganlaştırma etkisi olan zarın bir kısmı alınarak (Parietal plevrektomi) akciğerin bu alana yapışması sağlanır. Havanın birikebileceği potansiyel boşluk kapanmış olur. Bu işlem, hastalığın tekrar etme riskini %5’in altına düşürür (hiç bu hastalığı geçirmemiş normal bir insanla eşit seviyeye).
Sıkça Sorulan Sorular – SSS
Soru: Ameliyat sonrası tekrar sigara içebilir miyim?
Cevap: Bu konuda çok net konuşmak zorundayız: Hayır. Sigara içmeye devam etmek, ameliyat olsanız bile hastalığın tekrar etme riskini ciddi oranda artırır. Pnömotoraks, sigarayı bırakmak için vücudunuzun size verdiği son uyarı olabilir.
Soru: Uçağa binebilir miyim?
Cevap: Akciğeriniz tamamen iyileştikten ve radyolojik olarak teyit edildikten sonra (genellikle taburcu olduktan 2-3 hafta sonra) uçağa binebilirsiniz. Ancak iyileşme sürecinde basınç değişikliği risklidir.
Soru: Spor yapmama engel mi?
Cevap: İyileşme süreci (yaklaşık 1 ay) tamamlandıktan sonra normal hayatınıza ve spora dönebilirsiniz. Sadece tüplü dalış (scuba diving) gibi yüksek basınç değişimine maruz kalınan sporlar ömür boyu riskli kabul edilebilir.
*Bu içerik hasta bilgilendirmesi amacıyla Dr. Eyüp Halit Yardımcı tarafından üretilmiştir. Akademik amaç taşımamaktadır.
